در دنیای امروز که اطلاعات با سرعتی سرسام‌آور تولید می‌شود ما با پدیده‌ای مواجه هستیم که ارزش آن از نفت و طلا پیشی گرفته است. من به عنوان کسی که سال‌ها در بازارهای مالی فعالیت داشته‌ام و نوسانات قیمت دارایی‌های مختلف را رصد کرده‌ام امروز می‌خواهم درباره بازاری صحبت کنم که شما در آن هم خریدار هستید هم فروشنده و هم کالای مبادله شده. این بازار اقتصاد توجه نام دارد. صحبت از یک صنعت چند تریلیون دلاری است که غول‌های فناوری جهان بر پایه آن بنا شده‌اند و سوخت اصلی آن تمرکز و زمان شماست. درک این مفهوم برای هر ایرانی که به دنبال حفظ ارزش دارایی و زمان خود است حیاتی به شمار می‌رود.

ارز رایج دنیای مدرن پول نیست

اغلب مردم تصور می‌کنند که ارزشمندترین دارایی آن‌ها موجودی حساب بانکی یا املاک و مستغلاتشان است. اما در معادله‌های اقتصادی جدید دارایی محدودتر و باارزش‌تری وجود دارد که شرکت‌های بزرگ برای به دست آوردن آن میلیاردها دلار هزینه می‌کنند. این دارایی توجه شماست. در گذشته محدودیت اصلی بشر دسترسی به اطلاعات بود. امروز با وجود اینترنت محدودیت دسترسی به اطلاعات از بین رفته است اما محدودیت جدیدی ایجاد شده و آن ظرفیت پردازش ذهنی انسان است.

توجه انسان منبعی کمیاب و محدود است. هر فرد در طول روز تنها مقدار مشخصی زمان و تمرکز دارد. شرکت‌هایی مانند گوگل متا (فیس‌بوک و اینستاگرام) تیک‌تاک و نتفلیکس بر سر تصاحب این منبع کمیاب با هم می‌جنگند. مدل تجاری آن‌ها ساده و در عین حال ترسناک است. آن‌ها خدمات رایگان ارائه می‌دهند تا توجه شما را جلب کنند و سپس این توجه را به شرکت‌های تبلیغاتی می‌فروشند. در این چرخه شما مشتری نیستید بلکه محصولی هستید که بسته‌بندی شده و به بالاترین پیشنهاد فروخته می‌شود.

مکانیزم استخراج توجه در پلتفرم‌ها

طراحی پلتفرم‌های دیجیتال هرگز تصادفی نبوده است. مهندسان نرم‌افزار و روانشناسان رفتاری سال‌ها تحقیق کرده‌اند تا الگوریتم‌هایی بسازند که مغز انسان را درگیر نگه دارد. این سیستم‌ها از نقاط ضعف بیولوژیکی ما بهره‌برداری می‌کنند. مکانیزم پاداش متغیر یکی از این روش‌هاست. وقتی شما صفحه اینستاگرام را به پایین می‌کشید تا محتوای جدید بارگذاری شود مغز شما دقیقاً همان واکنشی را نشان می‌دهد که مغز یک قمارباز در برابر دستگاه اسلات ماشین کازینو دارد.

عدم قطعیت در مورد محتوای بعدی باعث ترشح دوپامین می‌شود. شما نمی‌دانید پست بعدی جذاب است یا نه و همین کنجکاوی شما را ساعت‌ها پای گوشی نگه می‌دارد. این فرایند اسکرول بی‌پایان یا Infinite Scroll نامیده می‌شود. هدف نهایی این است که زمان حضور شما در پلتفرم حداکثر شود. هر ثانیه بیشتر مساوی است با داده‌های بیشتر برای تحلیل رفتار شما و فرصت بیشتر برای نمایش تبلیغات.

داده‌ها به عنوان نفت جدید

در اقتصاد توجه داده‌های رفتاری کاربران نقش نفت خام را بازی می‌کنند. هر کلیک هر لایک هر ثانیه مکث روی یک تصویر و هر جستجوی شما ثبت و ذخیره می‌شود. این داده‌ها پالایش شده و تبدیل به پروفایل‌های دقیق روانشناختی می‌شوند. شرکت‌های بزرگ فناوری با استفاده از هوش مصنوعی می‌توانند رفتار آینده شما را با دقت بالایی پیش‌بینی کنند. آن‌ها می‌دانند شما چه زمانی احساس تنهایی می‌کنید چه زمانی آماده خرید هستید و چه نوع محتوایی شما را عصبانی یا خوشحال می‌کند.

این سطح از شناخت ابزاری قدرتمند برای دستکاری رفتار مصرف‌کننده است. تبلیغاتی که به شما نمایش داده می‌شود تصادفی نیست. آن‌ها دقیقاً در زمانی نمایش داده می‌شوند که مقاومت ذهنی شما در پایین‌ترین حد ممکن است. این داده‌ها ارزش تریلیون دلاری دارند زیرا قدرت پیش‌بینی و کنترل رفتار بازار را به دارندگان خود می‌دهند. در بازارهای مالی سنتی داشتن اطلاعات نهانی جرم است اما در اقتصاد توجه جمع‌آوری اطلاعات خصوصی کاربران اساس کسب‌وکار است.

تورم توجه و کاهش تمرکز عمیق

ما در ایران با مفهوم تورم پولی به خوبی آشنا هستیم. ارزش پول ملی در برابر ارزهای خارجی کاهش می‌یابد و قدرت خرید کم می‌شود. اما نوع دیگری از تورم وجود دارد که کمتر درباره آن صحبت می‌شود و آن تورم محتواست. حجم محتوای تولید شده بسیار بیشتر از ظرفیت مصرف ماست. این عدم تعادل باعث می‌شود ارزش هر واحد محتوا کاهش یابد و ما برای جذب همان مقدار اطلاعات مجبور شویم سریع‌تر و سطحی‌تر مصرف کنیم.

نتیجه این فرایند کاهش شدید توانایی تمرکز عمیق است. فعالیت‌های ارزشمند مانند یادگیری مهارت‌های جدید تحلیل بازارهای مالی مطالعه کتاب‌های تخصصی و برنامه‌ریزی استراتژیک نیازمند تمرکز طولانی و بدون وقفه هستند. اقتصاد توجه با تکه تکه کردن زمان ما این توانایی را از بین می‌برد. ذهنی که عادت کرده هر 15 ثانیه با یک ویدیوی کوتاه تحریک شود توانایی تحلیل نمودارهای پیچیده بورس یا مطالعه پرونده‌های حقوقی سنگین را از دست می‌دهد. این یک زیان مالی پنهان اما بزرگ برای تک تک افراد جامعه است.

رقابت نابرابر بین انسان و الگوریتم

شما وقتی وارد فضای مجازی می‌شوید با یک سوپرکامپیوتر وارد رقابت می‌شوید. هدف شما شاید سرگرمی یا ارتباط با دوستان باشد اما هدف سوپرکامپیوتر نگه‌داشتن شما در پلتفرم به هر قیمت ممکن است. این الگوریتم‌ها بر اساس میلیون‌ها داده آزمایشی یاد گرفته‌اند که چه چیزی می‌تواند اراده شما را بشکند.

در این نبرد اراده و اختیار انسان در برابر قدرت پردازشی ماشین قرار می‌گیرد. الگوریتم‌ها هیچ‌گاه خسته نمی‌شوند و هیچ‌گاه اصول اخلاقی را بر سود ترجیح نمی‌دهند. آن‌ها محتواهای جنجالی قطبی‌کننده و هیجانی را ترجیح می‌دهند زیرا این محتواها بیشترین واکنش و درگیری را ایجاد می‌کنند. به همین دلیل است که اخبار منفی و شایعات در فضای مجازی با سرعت نور پخش می‌شوند. الگوریتم متوجه می‌شود که این محتوا توجه را جلب کرده و آن را به افراد بیشتری نشان می‌دهد.

هزینه فرصت در اقتصاد ایران

برای یک ایرانی که در شرایط اقتصادی پرنوسان زندگی می‌کند مدیریت توجه اهمیت دوچندان دارد. هر ساعتی که صرف اسکرول کردن بی‌هدف در شبکه‌های اجتماعی می‌شود هزینه‌ای دارد که به آن هزینه فرصت می‌گویند. این زمان می‌توانست صرف یادگیری روش‌های سرمایه‌گذاری تحلیل بازارهای مالی یا توسعه کسب‌وکار شود.

در شرایطی که تورم دارایی‌های نقد را می‌بلعد تنها راه حفظ ارزش سرمایه تبدیل آن به دارایی‌های مولد و یادگیری مهارت‌های مدیریت مالی است. اقتصاد توجه با سرگرم کردن شما با محتوای بی‌ارزش شما را از واقعیت‌های اقتصادی دور می‌کند و فرصت‌های طلایی سرمایه‌گذاری را از دید شما پنهان می‌سازد. فقر ناشی از حواس‌پرتی پدیده‌ای است که در سال‌های آینده بیشتر شاهد آن خواهیم بود. کسانی که نتوانند توجه خود را مدیریت کنند در انتهای هرم اقتصادی قرار خواهند گرفت.

نقش نوتیفیکیشن‌ها در اختلال تمرکز

یکی از ابزارهای اصلی در اقتصاد توجه سیستم اعلان‌ها یا نوتیفیکیشن‌هاست. صدای دینگ یا لرزش گوشی یک فرمان شرطی‌سازی شده است که مغز را وادار به واکنش می‌کند. تحقیقات نشان می‌دهد که پس از هر بار حواس‌پرتی ناشی از چک کردن گوشی حدود 23 دقیقه طول می‌کشد تا ذهن دوباره به سطح تمرکز قبلی بازگردد.

اگر شما در طول روز 50 بار گوشی خود را چک کنید عملاً هیچ‌گاه به حالت تمرکز عمیق یا Flow State نمی‌رسید. این وضعیت باعث می‌شود کارایی شما به شدت کاهش یابد و همیشه احساس خستگی ذهنی داشته باشید. شرکت‌های فناوری به خوبی می‌دانند که قطع کردن این حلقه بازخورد بسیار دشوار است. آن‌ها از رنگ قرمز برای اعلان‌ها استفاده می‌کنند زیرا این رنگ در طبیعت نشانه خطر و فوریت است و نادیده گرفتن آن برای مغز دشوار است.

اقتصاد توجه و کودکان

کودکان و نوجوانان آسیب‌پذیرترین گروه در برابر اقتصاد توجه هستند. مغز آن‌ها هنوز در حال توسعه است و قسمت‌هایی که مسئول کنترل تکانه و تصمیم‌گیری منطقی هستند هنوز کامل نشده‌اند. قرار گرفتن در معرض الگوریتم‌های اعتیادآور در سنین پایین باعث تغییرات ساختاری در مغز می‌شود. دامنه توجه آن‌ها کوتاه شده و نیاز به تحریک مداوم در آن‌ها نهادینه می‌شود.

این مسئله در آینده تبدیل به یک چالش بزرگ نیروی کار خواهد شد. نسلی که نتواند برای مدتی طولانی روی یک موضوع تمرکز کند در حل مسائل پیچیده ناتوان خواهد بود. والدین باید آگاه باشند که تبلت و گوشی هوشمند تنها ابزار سرگرمی نیستند بلکه دروازه‌ای به سوی بازاری بی‌رحم هستند که قصد دارد آینده فرزندانشان را کالایی کند.

راهکارهای مقابله و بازپس‌گیری کنترل

آگاهی از وجود اقتصاد توجه اولین قدم برای مقابله با آن است. تا زمانی که ندانیم در یک بازی طراحی شده قرار داریم نمی‌توانیم برنده شویم. برای خروج از این چرخه باید رویکردی فعالانه نسبت به مصرف محتوا داشته باشیم. این به معنای حذف کامل تکنولوژی نیست بلکه به معنای استفاده ابزاری از آن است.

دیجیتال مینیمالیسم یا کمینه‌گرایی دیجیتال رویکردی است که پیشنهاد می‌کند تنها از ابزارهایی استفاده کنیم که ارزش واقعی به زندگی ما اضافه می‌کنند. باید از خود بپرسیم آیا این اپلیکیشن به اهداف بلندمدت من کمک می‌کند یا فقط وقتم را پر می‌کند. غیرفعال کردن تمام نوتیفیکیشن‌های غیرضروری اولین گام عملی است. گوشی شما نباید اجازه داشته باشد هر لحظه که اراده کرد مزاحم شما شود.

سرمایه‌گذاری روی خود به جای هزینه کردن برای دیگران

در اقتصاد توجه شما با زمان خود به دیگران پول می‌رسانید. وقت آن رسیده که این جریان را معکوس کنید. به جای اینکه زمان خود را صرف دیدن زندگی دیگران کنید آن را صرف ساختن زندگی و دارایی خود نمایید. بازارهای مالی مانند بورس و ارز دیجیتال فضاهایی هستند که نیازمند تحلیل صبر و دانش هستند.

من فرشاد مصفا همیشه به مراجعینم توصیه می‌کنم که سرمایه‌گذاری فقط خریدن سهام یا بیت‌کوین نیست. مهم‌ترین سرمایه‌گذاری پس‌گرفتن کنترل ذهن و زمان است. وقتی شما توانایی تمرکز را دوباره به دست می‌آورید می‌توانید پیچیدگی‌های بازار را درک کنید و تصمیمات مالی بهتری بگیرید.

خدمات مدیریت دارایی برای دوران کمبود توجه

در دنیای شلوغ امروز بسیاری از افراد فرصت یا تمرکز کافی برای تحلیل مداوم بازارها را ندارند. نوسانات بورس و بازار کریپتو نیازمند رصد دائمی و اعصابی فولادین است. اگر شما مشغول کسب‌وکار خود هستید و نمی‌خواهید در دام اقتصاد توجه گرفتار شوید یا زمان خود را پای نمودارها از دست بدهید استفاده از خدمات مدیریت دارایی حرفه‌ای راهکاری منطقی است.

تیم ما با تکیه بر تجربه و تخصص در بازارهای مالی مسئولیت مدیریت سرمایه شما را بر عهده می‌گیرد. ما به جای شما بازار را رصد می‌کنیم و با استراتژی‌های مدون به دنبال کسب بیشترین بازدهی هستیم.