0
خداحافظی با دلار دستوری چه تاثیری بر بورس و سرمایه مردم دارد؟
منتشر شده در 1404/12/04
بیش از یک دهه است که به صورت حرفهای در بازارهای مالی ایران فعالیت میکنم. از سال 93 تا امروز، هم در بازار سرمایه، هم در طلا و هم در ارز دیجیتال با سرمایه واقعی مردم کار کردهام. این متن قرار نیست دلخوشکنک باشد یا شعار بدهد. هدفم این است که دقیق، کاربردی و بر اساس تجربه میدانی توضیح بدهم حذف دلار دستوری چه پیامدی برای بورس و دارایی مردم دارد و کجاها باید نگران بود و کجاها نه.
اگر بخواهم خلاصه بگویم، دلار دستوری یکی از مهمترین عوامل انحراف در تصمیمگیری اقتصادی مردم و دولت بوده است. حذف آن، اگر درست و کامل انجام شود، هم فرصت میسازد هم ریسک. این متن را برای مردم عادی ایران نوشتهام، نه اقتصاددان دانشگاهی و نه معاملهگر حرفهای.
دلار دستوری دقیقا چه بوده و چرا ایجاد شد؟
دلار دستوری نرخی است که دولت به صورت اداری و غیرواقعی برای ارز تعیین میکند. این نرخ معمولا پایینتر از قیمت واقعی دلار در بازار آزاد است و با هدف کنترل تورم، حمایت از مصرفکننده یا مهار انتظارات تورمی معرفی میشود.
در عمل، این سیاست از همان ابتدا چند مشکل اساسی داشت.
اول این که ارز یک کالای کمیاب است و وقتی قیمتش به صورت مصنوعی پایین نگه داشته میشود، تقاضای غیرواقعی ایجاد میکند. دوم این که فاصله بین نرخ دستوری و نرخ واقعی، رانت میسازد. سوم این که شفافیت از بین میرود و هیچکس نمیداند قیمت واقعی اقتصاد چیست.
من در سالهای مختلف دیدهام شرکتهایی که روی کاغذ سودده بودند، فقط به خاطر دسترسی به دلار ارزان نفس میکشیدند. این سود واقعی نبود، مصنوعی بود.
چرا خداحافظی با دلار دستوری اجتنابناپذیر بود؟
اقتصاد ایران سالهاست که چندنرخی بودن ارز را تجربه میکند. نتیجهاش هم مشخص است.
فساد ساختاری
هدررفت منابع ارزی
تحلیل غلط مردم از قیمتها
بیاعتمادی فعالان اقتصادی
وقتی دولت دیگر توان تامین ارز ارزان را ندارد، یا باید سهمیهبندی شدید کند یا نرخ را آزادتر کند. معمولا گزینه دوم دیر یا زود اتفاق میافتد.
از نگاه من، حذف دلار دستوری یک تصمیم شجاعانه است، اما فقط وقتی مفید است که نیمهکاره رها نشود. آزادسازی ناقص بدترین سناریو است.
اثر کوتاهمدت حذف دلار دستوری بر بورس
بیایید صادق باشیم. در کوتاهمدت، بازار سرمایه دچار شوک میشود. این شوک هم روانی است هم واقعی.
در هفتهها و ماههای اول، چند اتفاق میافتد.
افزایش هزینه شرکتهایی که وابسته به واردات هستند
افزایش نگرانی مردم از تورم
نوسان شدید قیمت سهام
خروج پول هیجانی از بازار
من این الگو را بارها دیدهام. بازار ابتدا میترسد. حتی شرکتهای خوب هم ممکن است افت کنند، چون سرمایهگذار عادی فرصت تحلیل ندارد و واکنشی عمل میکند.
کدام صنایع در بورس ضربه میخورند؟
واقعیت این است که همه صنایع به یک شکل واکنش نشان نمیدهند.
صنایعی که مواد اولیه وارداتی دارند و قیمت فروششان دستوری است، بیشترین فشار را تحمل میکنند. مثال واضح آن برخی صنایع غذایی، دارویی و خودرویی هستند.
وقتی دلار واقعی میشود ولی قیمت فروش همچنان کنترل میشود، حاشیه سود له میشود. این موضوع را نمیشود با امیدواری نادیده گرفت.
اگر سهامدار این گروهها هستید و برنامه ندارید، ریسک شما بالاست.
کدام صنایع از حذف دلار دستوری سود میبرند؟
در سمت مقابل، شرکتهای صادراتمحور یا شرکتهایی که قیمت محصولاتشان به نرخ جهانی نزدیک است، معمولا برندهاند.
پتروشیمیها
فلزات اساسی
معدنیها
برخی شرکتهای فناوری محور با درآمد ارزی
این شرکتها سالها با نرخهای پایینتر از واقعیت گزارش دادهاند. با واقعی شدن دلار، درآمد ریالی آنها شفافتر و قابل اتکاتر میشود.
من بارها گفتهام بورس در بلندمدت آینه اقتصاد است، نه سیاست روز. وقتی ارز واقعی میشود، صورتهای مالی هم واقعیتر میشوند.
تاثیر حذف دلار دستوری بر سرمایه مردم خارج از بورس
همه مردم سهامدار نیستند. بخش بزرگی از دارایی مردم در قالب نقدینگی، طلا، ارز یا مسکن نگهداری میشود.
حذف دلار دستوری پیام روشنی دارد. پول ملی بیش از قبل باید با واقعیت اقتصادی تطبیق پیدا کند. این یعنی قدرت خرید نقدینگی بدون برنامه کاهش پیدا میکند.
طلا معمولا واکنش سریعتری نشان میدهد. ارز هم اگر سرکوب نشود، به تعادل جدید میرسد. مسکن با تاخیر واکنش میدهد، اما بیتفاوت نمیماند.
کسی که فقط پول نقد نگه میدارد، در چنین شرایطی بازنده قطعی است. این حرف تلخ است، اما واقعی است.
آیا حذف دلار دستوری باعث تورم میشود؟
پاسخ کوتاه بله، در کوتاهمدت.
پاسخ دقیقتر این است که تورم پنهان را آشکار میکند. قیمتها از قبل بالا رفتهاند، فقط با نرخ رسمی دیده نمیشدند.
مشکل اینجاست که اگر همزمان سیاستهای مالی اصلاح نشود، این تورم ماندگار میشود. حذف دلار دستوری بدون کنترل کسری بودجه، مثل برداشتن درپوش دیگ زودپز است.
من طرفدار واقعیت هستم، نه شوک درمانی بدون برنامه.
مردم عادی چه اشتباهاتی در این دوره میکنند؟
بزرگترین اشتباه، تصمیمگیری هیجانی است.
فروش دارایی خوب به خاطر ترس
خرید دارایی بد به خاطر شایعه
دنبال کردن کانالهای سیگنالفروشی
تبدیل کل دارایی به یک بازار خاص
من در این سالها بیشتر ضررها را نه از سیاست دولت، بلکه از رفتار خود مردم دیدهام.
اگر کسی استراتژی ندارد، هر خبری میتواند او را نابود کند.
نقش دولت بعد از حذف دلار دستوری چیست؟
حذف دلار دستوری پایان کار دولت نیست، شروع مسئولیت سنگینتر است.
دولت باید
قیمتگذاری دستوری را کاهش دهد
شفافیت اطلاعاتی ایجاد کند
به بازار سرمایه اعتماد کند
قوانین پایدار ارائه دهد
اگر دولت فقط نرخ ارز را آزاد کند ولی همچنان در سود شرکتها دخالت کند، نتیجه مطلوبی حاصل نمیشود.
آیا بورس در بلندمدت از حذف دلار دستوری سود میبرد؟
از نگاه من، بله. به شرط صبر و انتخاب درست.
بورس جایی است که دارایی واقعی معامله میشود. وقتی قیمتها واقعی شوند، تحلیل معنا پیدا میکند. در چنین فضایی، تخصص ارزشمند میشود و سفتهبازی کور کمتر جواب میدهد.
این همان نقطهای است که سرمایهگذاری حرفهای از قمار جدا میشود.
مردم چگونه از سرمایه خود محافظت کنند؟
نسخه واحد وجود ندارد، اما چند اصل ثابت هست.
تنوع دارایی
داشتن افق زمانی
پرهیز از تصمیم احساسی
استفاده از مشاوره حرفهای
من بارها گفتهام مدیریت سرمایه مهمتر از انتخاب سهم است. کسی که این را نفهمد، در هر بازاری آسیب میبیند.
تجربه شخصی من از دورههای مشابه
من دورههای مختلف آزادسازی نرخ ارز را دیدهام. همیشه ابتدا ترس، بعد سردرگمی، بعد فرصت.
کسانی که صبر کردند و تحلیل داشتند، در نهایت برنده شدند. کسانی که دنبال واکنش سریع بودند، معمولا هزینه دادند.
بازار به کسی جایزه نمیدهد، فقط اشتباه را جریمه میکند.
جمعبندی نهایی
خداحافظی با دلار دستوری نه معجزه است و نه فاجعه. یک اصلاح ضروری است که اگر درست اجرا شود، اقتصاد و بورس را شفافتر میکند.
برای مردم عادی، این دوره زمان تصمیمهای عجولانه نیست. زمان یاد گرفتن، برنامه داشتن و محافظت از دارایی است.
اگر قرار است کاری کنید، آگاهانه انجام دهید. اگر نمیدانید، عجله نکنید.
خدمات ما
اگر به دنبال سرمایه گذاری اصولی و مدیریت شده هستید، خدمات تیم فرشاد مصفا شامل موارد زیر است:
سبدگردانی بورس
https://farshadmosaffa.ir/product/1445171
سبدگردانی طلا
https://farshadmosaffa.ir/product/1156083
سبدگردانی ارز دیجیتال
https://farshadmosaffa.ir/product/1445173
همچنین در تیم فرشاد مصفا یک استارتاپ حقوقی فعال در زمینه مشاوره و وکالت فعالیت می کند:
https://farshadmosaffa.ir/product/1650033/
درباره نویسنده
فرشاد مصفا
موسس تیم سبدگردانی فرشاد مصفا و استارتاپ حقوقی در حوزه مشاوره و وکالت
فعال در بازارهای مالی از سال 1393
کارشناس ارشد مدیریت کارآفرینی از دانشگاه تهران
شبکه های اجتماعی
اینستاگرام
https://www.instagram.com/farshadmosaffa/
یوتیوب
https://youtube.com/@farshadmosaffa
لینکدین
https://www.linkedin.com/in/farshad-mosaffa
توییتر