بودجه سال 1405 چگونه بر سفره خانوار و هزینه زندگی اثر می‌گذارد؟

منتشر شده در 1404/12/04

بیش از یک دهه است که به صورت مستقیم با بازارهای مالی، تصمیم‌های اقتصادی دولت و اثر آن‌ها بر زندگی واقعی مردم سر و کار دارم. از سال 1393 تا امروز، هم در حوزه سرمایه‌گذاری و سبدگردانی فعال بوده‌ام و هم در کنار تیم حقوقی، با پرونده‌ها و مسائل معیشتی خانواده‌ها از نزدیک مواجه شده‌ام. به همین دلیل وقتی از بودجه سال 1405 صحبت می‌کنم، نگاه من صرفا عددی یا تئوریک نیست. این تحلیل از دل تجربه بازار، رفتار دولت و واقعیت سفره خانوار ایرانی بیرون آمده است.

در این مقاله قرار نیست شعار بدهم یا با واژه‌های مبهم فضا را شلوغ کنم. هدف من روشن کردن این سؤال است که بودجه 1405 چه تغییری در هزینه زندگی، قدرت خرید، پس‌انداز و آینده مالی خانوار ایجاد می‌کند و مردم عادی باید کدام بخش‌ها را جدی بگیرند.

بودجه عمومی چیست و چرا باید برای خانوار مهم باشد

بودجه سالانه نقشه مالی دولت است. در این سند مشخص می‌شود دولت از چه منابعی پول به دست می‌آورد و آن را کجا خرج می‌کند. هر تغییری در این نقشه، مستقیم یا غیرمستقیم روی قیمت‌ها، دستمزدها، مالیات‌ها و سطح خدمات عمومی اثر می‌گذارد.

خانوار ایرانی معمولا تصور می‌کند بودجه موضوعی دولتی است و ربطی به زندگی روزمره ندارد. این نگاه اشتباه است. بودجه روی چهار بخش اصلی زندگی اثر می‌گذارد: درآمد، هزینه مصرفی، امنیت شغلی و ارزش دارایی‌ها. اگر این ارتباط را درک نکنیم، همیشه یک قدم عقب‌تر از تورم و تصمیم‌های اقتصادی حرکت می‌کنیم.

تصویر کلی بودجه 1405 از نگاه یک تحلیلگر بازار

بودجه 1405 ادامه همان مسیری است که در چند سال اخیر دیده‌ایم: کسری ساختاری، وابستگی بالا به درآمدهای ناپایدار و فشار مزمن روی پایه پولی. تفاوت اصلی این بودجه در شدت برخی انتخاب‌هاست، نه در تغییر جهت.

دولت در ظاهر تلاش کرده تراز بودجه را منطقی‌تر نشان دهد، اما بخش قابل توجهی از منابع همچنان خوش‌بینانه برآورد شده‌اند. این موضوع برای خانوار یک پیام واضح دارد: ریسک تورم در سال 1405 همچنان جدی است.

منابع درآمدی دولت و اثر آن بر زندگی مردم

درآمدهای مالیاتی

در بودجه 1405 سهم مالیات بیشتر شده است. این افزایش به طور مستقیم به جیب حقوق‌بگیران و صاحبان کسب‌وکار کوچک فشار می‌آورد. وقتی پایه مالیاتی گسترده می‌شود اما رشد درآمد واقعی مردم محدود است، نتیجه کاهش قدرت خرید است.

برای خانوارهای متوسط، این به معنای کاهش پس‌انداز و سخت‌تر شدن مدیریت هزینه‌های ماهانه است. برای مشاغل آزاد، فشار مالیاتی اغلب با افزایش قیمت خدمات جبران می‌شود که دوباره به مصرف‌کننده نهایی برمی‌گردد.

درآمد نفت و ارز

درآمد نفتی همچنان نقش کلیدی دارد. اگر تحقق این درآمدها با مشکل مواجه شود، دولت به سمت استقراض غیرمستقیم یا افزایش نقدینگی می‌رود. تجربه سال‌های گذشته نشان داده که این مسیر در نهایت به رشد قیمت کالاهای اساسی منجر می‌شود.

برای سفره خانوار، نوسان ارز مساوی است با بی‌ثباتی قیمت غذا، دارو و لوازم ضروری. بودجه 1405 در این بخش محافظه‌کارانه به نظر می‌رسد، اما ریسک آن همچنان بالاست.

هزینه‌های دولت و پیامدهای معیشتی آن

هزینه‌های جاری و حقوق‌ها

بخش بزرگی از بودجه صرف حقوق و هزینه‌های جاری می‌شود. افزایش حقوق‌ها معمولا کمتر از نرخ واقعی تورم است. این فاصله همان جایی است که خانوار احساس فقیرتر شدن می‌کند، حتی اگر عدد حقوق روی کاغذ بالا رفته باشد.

برای بازنشستگان و حقوق‌بگیران ثابت، این وضعیت فشار مضاعف ایجاد می‌کند. هزینه‌های درمان، مسکن و خوراک سریع‌تر از درآمد رشد می‌کنند.

یارانه‌ها و حمایت‌های معیشتی

در بودجه 1405 یارانه‌ها به شکل هدفمندتر طراحی شده‌اند، اما تجربه نشان داده که هدفمندی در اجرا با چالش جدی روبه‌روست. حذف یا کاهش یارانه پنهان انرژی، هزینه حمل‌ونقل و تولید را بالا می‌برد و این افزایش در نهایت به مصرف‌کننده منتقل می‌شود.

برای خانوار کم‌درآمد، این بخش حساس‌ترین قسمت بودجه است. اگر حمایت‌ها به موقع و دقیق نرسد، فشار تورمی شدیدتر حس می‌شود.

بودجه 1405 و هزینه مسکن

مسکن همچنان بزرگ‌ترین دغدغه خانوار ایرانی است. بودجه 1405 وعده‌هایی در حوزه ساخت‌وساز و تسهیلات دارد، اما منابع واقعی این وعده‌ها محدود است. وقتی نقدینگی به سمت مسکن هدایت می‌شود بدون آنکه عرضه متناسب افزایش یابد، قیمت‌ها بالا می‌روند.

برای مستاجران، این وضعیت به معنای افزایش اجاره‌بها و کاهش کیفیت زندگی است. برای خریداران بالقوه، فاصله بین درآمد و قیمت مسکن بیشتر می‌شود.

اثر بودجه بر خوراک و کالاهای اساسی

خوراک اولین جایی است که خانوار اثر بودجه را حس می‌کند. افزایش هزینه تولید، حمل‌ونقل و واردات مستقیما قیمت مواد غذایی را بالا می‌برد. بودجه 1405 تلاش کرده برخی کالاها را کنترل کند، اما تجربه نشان داده کنترل قیمتی پایدار نیست.

نتیجه عملی برای خانواده‌ها تغییر الگوی مصرف است. کاهش مصرف پروتئین، حذف برخی اقلام و جایگزینی کالاهای ارزان‌تر، پیامد طبیعی این شرایط است.

بودجه و آموزش و درمان

آموزش

هزینه آموزش رسمی و غیررسمی در حال افزایش است. بودجه آموزش عمومی پاسخگوی کیفیت مورد انتظار نیست و خانواده‌ها مجبور می‌شوند هزینه‌های جانبی بیشتری پرداخت کنند. کلاس‌های تقویتی، آموزش مهارت و دانشگاه عملا به یک هزینه سنگین تبدیل شده‌اند.

درمان

درمان از حساس‌ترین بخش‌هاست. افزایش هزینه دارو و خدمات پزشکی فشار روانی و مالی زیادی ایجاد می‌کند. اگر بودجه سلامت نتواند پوشش مؤثر بدهد، خانوار مجبور به انتخاب‌های سخت می‌شود.

تورم پنهان و بودجه 1405

یکی از خطرناک‌ترین اثرات بودجه، تورم پنهان است. تورمی که در آمار رسمی کامل دیده نمی‌شود اما مردم آن را لمس می‌کنند. کاهش کیفیت خدمات، کوچک شدن بسته‌های مصرفی و افزایش هزینه‌های جانبی نمونه‌های آن هستند.

بودجه 1405 بستر بروز این نوع تورم را همچنان دارد. خانوار باید این واقعیت را بپذیرد و تصمیم‌های مالی خود را بر اساس آن تنظیم کند.

خانواده‌ها چه کار می‌توانند بکنند

من همیشه گفته‌ام که انتظار معجزه از بودجه اشتباه است. راه‌حل در مدیریت هوشمندانه پول و دارایی است. چند نکته عملی:

وابستگی کامل به درآمد ثابت ریسک بالایی دارد
پس‌انداز نقدی بدون برنامه در فضای تورمی ارزش خود را از دست می‌دهد
سرمایه‌گذاری باید متناسب با سطح ریسک خانوار انتخاب شود
آموزش مالی دیگر یک انتخاب لوکس نیست

بودجه 1405 شرایط را سخت‌تر می‌کند، اما غیرقابل مدیریت نیست اگر تصمیم‌ها آگاهانه باشند.

جمع‌بندی نهایی

بودجه سال 1405 فشار را از روی دوش خانوار برنمی‌دارد. این بودجه ادامه همان واقعیتی است که سال‌ها با آن زندگی کرده‌ایم: تورم مزمن، رشد هزینه‌ها و عقب ماندن درآمد. تفاوت خانواده‌هایی که آسیب کمتری می‌بینند با بقیه در میزان آگاهی و نوع تصمیم مالی آن‌هاست.

اگر این بودجه را درست بخوانیم، می‌توانیم رفتار اقتصادی خود را اصلاح کنیم. اگر نخوانیم، هزینه آن را مستقیم از سفره خانوار پرداخت می‌کنیم.