نوسان تاریخی و نوسان ضمنی چیست و چه تفاوتی دارند؟

منتشر شده در 1404/12/02

مقدمه

در این سال ها، چه در بورس ایران، چه در بازار طلا و چه در ارزهای دیجیتال، یک خطای مشترک را بارها دیده ام. اغلب فعالان بازار درباره نوسان حرف می زنند، اما دقیقا نمی دانند از چه چیزی صحبت می کنند. نوسان تاریخی و نوسان ضمنی دو مفهوم کلیدی هستند که اگر درست فهمیده نشوند، تحلیل قیمت، مدیریت ریسک و حتی انتخاب زمان ورود و خروج را کاملا منحرف می کنند. این مطلب را برای مردم عادی نوشته ام، نه برای دانشگاه و نه برای خودنمایی تئوریک. هدف این است که بعد از خواندن این مقاله، دقیقا بدانید با چه مفهومی طرف هستید و کجا باید از آن استفاده کنید.

نوسان در بازارهای مالی دقیقا به چه معناست

وقتی از نوسان صحبت می کنیم، منظور بالا و پایین رفتن قیمت در طول زمان است. نوسان فقط به این معنا نیست که قیمت زیاد تغییر کرده یا کم تغییر کرده. نوسان یعنی شدت تغییرات. ممکن است یک دارایی در یک ماه فقط پنج درصد جا به جا شود اما در این مسیر، ده ها بار بالا و پایین برود. این دارایی نوسان بالایی دارد، حتی اگر بازده نهایی آن کم باشد. در مقابل، ممکن است دارایی دیگری در همان ماه ده درصد رشد کند اما تقریبا با یک حرکت نرم و بدون برگشت. این دارایی نوسان کمتری دارد.

درک همین تفاوت ساده، پایه فهم نوسان تاریخی و نوسان ضمنی است.

نوسان تاریخی چیست

نوسان تاریخی بر اساس داده های واقعی گذشته محاسبه می شود. یعنی ما به قیمت های گذشته نگاه می کنیم و بررسی می کنیم که قیمت با چه شدتی تغییر کرده است. هیچ پیش بینی و هیچ انتظار ذهنی در آن وجود ندارد. فقط عدد و داده است.

اگر بخواهم خیلی ساده بگویم، نوسان تاریخی پاسخ این سوال است که این دارایی در گذشته چقدر پرنوسان بوده است.

نوسان تاریخی معمولا با استفاده از انحراف معیار بازده ها محاسبه می شود. بازده روزانه، هفتگی یا ماهانه گرفته می شود و سپس پراکندگی آن ها نسبت به میانگین سنجیده می شود. هرچه این پراکندگی بیشتر باشد، نوسان تاریخی بالاتر است.

نوسان تاریخی چه چیزی را به ما نمی گوید

این بخش بسیار مهم است. نوسان تاریخی هیچ حرفی درباره آینده نمی زند. این یک خطای رایج است که افراد تصور می کنند چون نوسان تاریخی یک دارایی بالا بوده، پس در آینده هم حتما پرنوسان خواهد بود. این ممکن است درست باشد، اما تضمینی وجود ندارد.

نوسان تاریخی فقط یک آینه عقب ماشین است. کمک می کند بفهمیم از چه جاده ای آمده ایم، نه این که چه چیزی در پیچ بعدی منتظر ماست.

کاربردهای عملی نوسان تاریخی

در تجربه عملی من، نوسان تاریخی بیشتر برای این موارد استفاده می شود:

اول، مقایسه دارایی ها با یکدیگر. وقتی می خواهید بدانید کدام سهم یا کدام ارز دیجیتال ذاتا پرریسک تر است، نوسان تاریخی معیار خوبی است.

دوم، تنظیم اندازه موقعیت معاملاتی. اگر دارایی نوسان تاریخی بالاتری دارد، منطقی است که حجم کمتری به آن اختصاص داده شود.

سوم، بررسی تغییر رژیم بازار. اگر نوسان تاریخی یک بازار به صورت پایدار افزایش پیدا کند، معمولا نشان دهنده ورود به فاز بی ثباتی یا ترس است.

نوسان ضمنی چیست

نوسان ضمنی کاملا متفاوت است. نوسان ضمنی از آینده می آید، نه از گذشته. البته نه آینده واقعی، بلکه انتظارات بازار از آینده.

نوسان ضمنی عددی است که از قیمت آپشن ها استخراج می شود. وقتی معامله گران روی یک دارایی اختیار معامله می خرند یا می فروشند، در واقع دارند درباره میزان نوسان آینده شرط بندی می کنند. مدل های قیمت گذاری آپشن مثل بلک شولز، این امکان را می دهند که با دانستن قیمت آپشن، نرخ بهره و زمان باقی مانده، نوسانی را که بازار انتظار دارد استخراج کنیم. این عدد می شود نوسان ضمنی.

به زبان ساده، نوسان ضمنی می گوید بازار فکر می کند این دارایی در آینده چقدر نوسان خواهد داشت.

نوسان ضمنی چرا مهم است

نوسان ضمنی یکی از شفاف ترین شاخص های ترس و طمع در بازار است. وقتی نوسان ضمنی بالا می رود، یعنی بازار انتظار حرکت های شدید دارد. این حرکت ها می توانند صعودی یا نزولی باشند، مهم شدت آن هاست.

در بازارهایی مثل کریپتو، بارها دیده ام که قبل از اخبار مهم یا رویدادهای کلان، نوسان ضمنی به شدت افزایش پیدا می کند، حتی زمانی که قیمت هنوز آرام است. این یعنی بازار دارد نفسش را حبس می کند.

تفاوت بنیادی نوسان تاریخی و نوسان ضمنی

اگر بخواهم خیلی خلاصه تفاوت را بگویم، نوسان تاریخی گذشته محور است و نوسان ضمنی آینده محور.

نوسان تاریخی بر اساس داده های قطعی محاسبه می شود. نوسان ضمنی بر اساس انتظارات و قیمت گذاری ذهنی معامله گران.

نوسان تاریخی توصیفی است. نوسان ضمنی پیش نگر است.

این تفاوت باعث می شود کاربرد این دو مفهوم کاملا متفاوت باشد.

آیا نوسان ضمنی همیشه دقیق تر از نوسان تاریخی است

پاسخ صادقانه این است که نه. نوسان ضمنی گاهی بیش از حد اغراق آمیز است. مخصوصا در شرایط ترس شدید یا هیجان بالا، معامله گران آپشن حاضرند قیمت های غیرمنطقی بپردازند. در این حالت، نوسان ضمنی بالا می رود، اما لزوما این نوسان در واقعیت محقق نمی شود.

در تجربه شخصی من، بارها دیده ام که بازار از چیزی می ترسد که هرگز اتفاق نمی افتد. اما همین ترس باعث ضرر معامله گران عجول می شود.

مقایسه عملی نوسان تاریخی و ضمنی در تصمیم گیری

فرض کنید یک سهم یا ارز دیجیتال، نوسان تاریخی پایینی دارد اما نوسان ضمنی آن ناگهان افزایش پیدا کرده است. این معمولا نشانه این است که بازار انتظار یک رویداد مهم را می کشد. گزارش مالی، تصمیم سیاست گذاری یا یک خبر بزرگ.

در مقابل، اگر نوسان تاریخی بالا باشد اما نوسان ضمنی پایین بماند، یعنی بازار فکر می کند دوران آشوب تمام شده و آینده آرام تر خواهد بود.

هیچ کدام از این دو به تنهایی کافی نیستند. ترکیب آن هاست که دید واقعی می دهد.

اشتباهات رایج معامله گران درباره نوسان

اولین اشتباه این است که نوسان را فقط با ریسک اشتباه می گیرند. نوسان بالا به معنای بد بودن دارایی نیست. بسیاری از بهترین فرصت های سودآور در بازارهای پرنوسان شکل می گیرند.

دومین اشتباه این است که افراد فقط به نوسان تاریخی نگاه می کنند و انتظارات بازار را نادیده می گیرند.

سومین اشتباه، تصمیم گیری احساسی بر اساس نوسان ضمنی است. بالا بودن نوسان ضمنی نباید باعث شود کورکورانه وارد معامله شوید یا از بازار فرار کنید.

نوسان و مدیریت سرمایه

در تیم سبدگردانی ما، نوسان یکی از پایه های اصلی مدیریت سرمایه است. ما هیچ وقت فقط به بازده نگاه نمی کنیم. دو دارایی ممکن است بازده یکسانی داشته باشند، اما یکی با نوسان شدید و دیگری با مسیر آرام. از نظر حرفه ای، این دو اصلا قابل مقایسه نیستند.

مدیریت سرمایه یعنی تنظیم وزن دارایی ها بر اساس نوسان، نه بر اساس هیجان.

نوسان در بورس ایران

در بورس ایران به دلیل محدودیت دامنه نوسان، رفتار نوسان کمی متفاوت است. نوسان تاریخی ممکن است به صورت مصنوعی پایین تر دیده شود، اما این به معنای ریسک کمتر نیست. صف های خرید و فروش، ریسک پنهان ایجاد می کنند که در آمار ساده نوسان دیده نمی شود.

نوسان در بازار طلا

بازار طلا معمولا نوسان ساختاری کمتری نسبت به سهام و کریپتو دارد، اما در زمان شوک های سیاسی و ارزی، نوسان آن به شدت افزایش پیدا می کند. در این شرایط، نوسان ضمنی بسیار سریع تر از نوسان تاریخی واکنش نشان می دهد.

نوسان در ارزهای دیجیتال

کریپتو ذاتا بازار نوسانی است. نوسان تاریخی بالا در این بازار طبیعی است. اما چیزی که برای تصمیم گیری مهم است، تغییرات نوسان ضمنی است. افزایش یا کاهش انتظارات بازار، جهت حرکت سرمایه را نشان می دهد.

جمع بندی نهایی

نوسان تاریخی و نوسان ضمنی دو ابزار متفاوت با دو کاربرد متفاوت هستند. یکی گذشته را توصیف می کند، دیگری آینده را حدس می زند. هیچ کدام کامل نیستند و هیچ کدام را نباید به تنهایی مبنای تصمیم قرار داد.

اگر بخواهم تجربه سال ها فعالیت خودم را در یک جمله خلاصه کنم، می گویم کسی که نوسان را نمی فهمد، بازار را نمی فهمد. و کسی که بازار را نمی فهمد، دیر یا زود هزینه اش را می دهد.