0
اقتصاد آزاد چیست و چه تاثیری بر زندگی مردم دارد؟
منتشر شده در 1404/11/12
مقدمه
من فرشاد مصفا هستم. بیش از ده سال است که به صورت حرفه ای در بازارهای مالی، مدیریت سرمایه، کارآفرینی و تحلیل ساختارهای اقتصادی فعالیت می کنم. در این سال ها بارها در کلاس ها، مشاوره ها، شبکه های اجتماعی و جلسات سرمایه گذاری با یک سوال تکراری روبه رو شده ام:
اقتصاد آزاد یا اقتصاد لیبرال دقیقا چیست و چرا اینقدر درباره آن صحبت می شود؟
این مقاله را برای مردم عادی ایران می نویسم. نه برای اقتصاددان ها، نه با ادبیات دانشگاهی پیچیده و نه با شعار. هدف من این است که مفهوم اقتصاد آزاد را شفاف، واقعی و کاربردی توضیح بدهم تا بتوانید خودتان قضاوت کنید.
اقتصاد آزاد چیست؟
اقتصاد آزاد که با نام اقتصاد لیبرال یا اقتصاد بازار آزاد هم شناخته می شود، یک چارچوب فکری و اجرایی برای اداره اقتصاد است. در این مدل، تصمیم های اصلی اقتصادی توسط مردم، کسب و کارها و بازار گرفته می شود، نه توسط دولت.
در اقتصاد آزاد، این موارد توسط بازار تعیین می شوند:
چه چیزی تولید شود
چه مقدار تولید شود
قیمت کالا و خدمات چقدر باشد
چه کسی برنده بازار باشد و چه کسی حذف شود
نقش دولت در این مدل، مدیریت مستقیم اقتصاد نیست، بلکه تنظیم قواعد بازی و نظارت بر اجرای درست آنهاست.
اقتصاد آزاد به زبان ساده
اگر بخواهم خیلی ساده بگویم، اقتصاد آزاد یعنی:
مردم آزادند کار کنند، تولید کنند، سرمایه گذاری کنند و رقابت کنند و دولت فقط داور باشد، نه بازیکن اصلی.
ریشه های فکری اقتصاد آزاد
اقتصاد آزاد حاصل تجربه تاریخی بشر است. این مدل بعد از قرن ها اقتصاد فئودالی و حکومتی شکل گرفت و با انقلاب صنعتی شتاب گرفت.
مهم ترین چهره فکری این مکتب آدام اسمیت است. او معتقد بود وقتی افراد در چارچوب قانون به دنبال منافع خودشان حرکت می کنند، نتیجه نهایی به نفع کل جامعه تمام می شود.
این دیدگاه بعدها تکامل پیدا کرد و امروز پایه اقتصاد کشورهای توسعه یافته محسوب می شود.
تفاوت اقتصاد آزاد با اقتصاد دولتی
در اقتصاد دولتی، دولت تصمیم می گیرد چه تولید شود، با چه قیمتی فروخته شود و چه کسی اجازه فعالیت داشته باشد.
در اقتصاد آزاد، این تصمیم ها به بازار واگذار می شود.
در تجربه کاری خودم بارها دیده ام که هر جا دولت وارد قیمت گذاری، توزیع و مدیریت مستقیم شده، نتیجه معمولا یکی از این سه مورد بوده است:
رانت
فساد
کاهش کیفیت و بهره وری
اقتصاد آزاد دقیقا برای کاهش همین مشکلات طراحی شده است.
نقش دولت در اقتصاد آزاد
یک سوء تفاهم رایج این است که اقتصاد آزاد یعنی حذف کامل دولت. این تصور اشتباه است.
دولت در اقتصاد آزاد نقش بسیار مهمی دارد، از جمله:
حفظ امنیت اقتصادی
حمایت از حقوق مالکیت
ایجاد قوانین شفاف و پایدار
جلوگیری از انحصار
حمایت از رقابت سالم
رسیدگی به تخلفات
دولتی که این نقش ها را درست انجام دهد، بهترین بستر را برای رشد اقتصادی ایجاد می کند.
مالکیت خصوصی و انگیزه اقتصادی
مالکیت خصوصی یکی از ستون های اصلی اقتصاد آزاد است.
وقتی فرد بداند نتیجه تلاش، ریسک و سرمایه گذاری اش متعلق به خودش است، انگیزه رشد پیدا می کند.
در بازارهای مالی، نبود امنیت مالکیت باعث فرار سرمایه می شود و این موضوع را ما در ایران به وضوح تجربه کرده ایم.
رقابت در اقتصاد آزاد
رقابت سالم، قلب تپنده اقتصاد آزاد است.
در بازار رقابتی، تولیدکننده ای که کیفیت پایین یا قیمت غیرمنطقی داشته باشد، به طور طبیعی حذف می شود.
این مکانیسم ساده باعث افزایش کیفیت، کاهش هزینه و نوآوری می شود.
در بازار بورس، طلا و حتی ارز دیجیتال، هر جا رقابت واقعی بوده، شفافیت و کارایی بیشتر شده است.
قیمت ها در اقتصاد آزاد چگونه شکل می گیرند؟
در اقتصاد آزاد، قیمت حاصل عرضه و تقاضاست.
اگر تقاضا زیاد شود و عرضه کم باشد، قیمت بالا می رود و همین افزایش قیمت تولیدکننده را تشویق می کند که عرضه را افزایش دهد.
این چرخه باعث تعادل طبیعی بازار می شود، بدون نیاز به دستور.
کنترل دستوری قیمت معمولا نتیجه عکس می دهد و باعث کمبود، بازار سیاه و رانت می شود.
اقتصاد آزاد و بازار سرمایه
بازار سرمایه یکی از شفاف ترین نمودهای اقتصاد آزاد است.
قیمت سهام، اوراق و دارایی ها بر اساس اطلاعات، تحلیل و رفتار سرمایه گذاران شکل می گیرد.
هرچه اقتصاد آزادتر و قابل پیش بینی تر باشد، بازار سرمایه عمیق تر و اعتماد عمومی بیشتر می شود.
تجربه شخصی من در بازارهای مالی
من از سال 93 به صورت حرفه ای در بازارهای مالی فعال هستم.
در این سال ها، چه در بورس، چه در طلا و چه در ارز دیجیتال، یک الگو همیشه تکرار شده است:
هر جا سیاست گذاری شفاف و غیر دستوری بوده، سرمایه رشد کرده و هر جا تصمیم های ناگهانی و دستوری اعمال شده، سرمایه فرار کرده است.
اقتصاد آزاد و کارآفرینی
اقتصاد آزاد بدون کارآفرین معنا ندارد.
کارآفرین کسی است که مشکل مردم را حل می کند و در قبال آن ارزش اقتصادی خلق می کند.
در اقتصاد دولتی، کارآفرین تبدیل به پیمانکار دولت می شود.
در اقتصاد آزاد، کارآفرین موتور رشد و نوآوری است.
اقتصاد آزاد و عدالت اجتماعی
یکی از نقدهای رایج این است که اقتصاد آزاد عادلانه نیست.
واقعیت این است که اقتصاد آزاد به تنهایی عدالت را تضمین نمی کند، اما فقر گسترده را کاهش می دهد.
کشورهایی که اقتصاد آزاد دارند، از طریق مالیات و سیاست های اجتماعی، عدالت را بهتر اجرا کرده اند.
فقر در اقتصاد دولتی معمولا گسترده و مزمن است، اما در اقتصاد آزاد قابل مدیریت است.
آیا اقتصاد آزاد برای ایران مناسب است؟
از نگاه من به عنوان یک فعال بازار مالی، اقتصاد آزاد نسخه جادویی نیست، اما شرط لازم برای توسعه پایدار است.
بدون کاهش دخالت های دستوری، احترام به مالکیت خصوصی و شفافیت اقتصادی، هیچ اصلاح پایداری در ایران اتفاق نمی افتد.
اقتصاد آزاد و بازار ارز
بازار ارز یکی از حساس ترین بخش های اقتصاد است.
کنترل دستوری نرخ ارز معمولا باعث ایجاد بازار غیر رسمی و رانت می شود.
اقتصاد آزاد تلاش می کند نرخ ارز را به واقعیت های اقتصادی نزدیک کند، نه به تصمیم های مقطعی.
اقتصاد آزاد و طلا
طلا در اقتصاد آزاد نقش دارایی امن را دارد.
هرچه بی ثباتی اقتصادی بیشتر باشد، تقاضا برای طلا افزایش پیدا می کند.
ثبات حاصل از اقتصاد آزاد، رفتار هیجانی در بازار طلا را کاهش می دهد.
اقتصاد آزاد و ارز دیجیتال
ارزهای دیجیتال محصول تفکر اقتصاد آزاد هستند.
تمرکز زدایی، حذف واسطه ها و آزادی انتقال ارزش، دقیقا همان مفاهیمی هستند که اقتصاد لیبرال دنبال می کند.
ریسک های اقتصاد آزاد
اقتصاد آزاد اگر بدون نظارت و قانون اجرا شود، می تواند منجر به انحصار، شکاف طبقاتی و بحران مالی شود.
به همین دلیل نقش دولت هوشمند و نهادهای ناظر بسیار مهم است.
جمع بندی نهایی
اقتصاد آزاد یعنی اعتماد به مردم، بازار و عقلانیت اقتصادی.
نه رهاسازی کامل و نه دولت سالاری افراطی.
تجربه جهانی و تجربه شخصی من نشان می دهد که مسیر توسعه پایدار از اقتصاد آزاد می گذرد، البته با اصلاحات تدریجی و واقع بینانه.
خدمات تیم فرشاد مصفا
اگر به دنبال مدیریت حرفه ای دارایی خود هستید، می توانید از خدمات تخصصی سبدگردانی ما استفاده کنید:
همچنین در تیم ما یک استارتاپ حقوقی فعال است که خدمات مشاوره و وکالت را با نگاه اقتصادی برای کسب و کارها و افراد ارائه می دهد.
نویسنده: فرشاد مصفا
کارشناس ارشد مدیریت کارآفرینی از دانشگاه تهران
موسس تیم سبدگردانی و استارتاپ حقوقی در زمینه مشاوره و وکالت
با بیش از ده سال سابقه فعالیت در بازار بورس، طلا و ارز دیجیتال
اینستاگرام: https://www.instagram.com/farshadmosaffa/
یوتیوب: https://youtube.com/@farshadmosaffa
لینکدین: https://www.linkedin.com/in/farshad-mosaffa
توییتر (X): https://x.com/FarshadMosaffa