چرا پیش بینی های اقتصادی اغلب اشتباه از آب در می آیند

مقدمه

من سال هاست در بازارهای مالی ایران فعالیت می کنم. از بورس و طلا تا ارز دیجیتال و تصمیم های مالی افراد و کسب و کارها. در تمام این سال ها یک سؤال مدام تکرار شده است. چرا با وجود این همه تحلیلگر، نمودار، داده، مدل ریاضی و تجربه، باز هم پیش بینی های اقتصادی این قدر زیاد غلط از آب در می آیند؟

این مقاله قرار نیست نسخه جادویی بدهد یا وعده آینده قطعی بفروشد. هدف من توضیح واقع بینانه این موضوع است که چرا اساسا پیش بینی اقتصادی کاری پرخطا است و چرا مردم عادی باید نگاهشان را به پیش بینی تغییر دهند.

اقتصاد علم قطعیت نیست

یکی از بزرگ ترین اشتباهات ذهنی این است که اقتصاد را مثل فیزیک یا ریاضی تصور می کنیم. در علوم دقیق اگر شرایط ثابت باشد، نتیجه هم قابل تکرار است. اما اقتصاد با انسان سر و کار دارد. انسان تصمیم احساسی می گیرد، می ترسد، طمع می کند، شایعه می شنود و گاهی برخلاف منطق عمل می کند. وقتی عنصر اصلی سیستم انسان است، پیش بینی دقیق بیشتر شبیه حدس حرفه ای است تا قانون علمی.

اقتصاد یک سیستم باز است

مدل های اقتصادی اغلب فرض می کنند شرایط نسبتا پایدار است. در دنیای واقعی اقتصاد یک سیستم کاملا باز است. سیاست، تحریم، جنگ، تغییر قوانین، فناوری های جدید، شبکه های اجتماعی و حتی یک خبر کوتاه می تواند مسیر بازار را عوض کند. هیچ مدلی قادر نیست همه این شوک ها را از قبل پیش بینی کند.

داده های اقتصادی همیشه دیر می رسند

تحلیلگران با داده کار می کنند. داده تورم، رشد اقتصادی، سود شرکت ها، بیکاری و غیره. اما این داده ها همیشه مربوط به گذشته هستند. حتی اگر سریع منتشر شوند، باز هم تصویری از چیزی هستند که اتفاق افتاده، نه چیزی که در حال شکل گیری است. بازارها معمولا جلوتر از داده حرکت می کنند، نه عقب تر.

توهم دقت در پیش بینی

یکی از خطرناک ترین بخش های پیش بینی اقتصادی، عددهای دقیق است. وقتی کسی می گوید دلار در فلان تاریخ به عدد مشخصی می رسد یا بورس در روز معینی سقف می زند، ذهن مخاطب احساس امنیت می کند. این دقت ظاهری اغلب توهم است. اقتصاد محدوده دارد، سناریو دارد و احتمال دارد، اما عدد قطعی ندارد.

خطاهای ذهنی تحلیلگران

تحلیلگر هم انسان است و از خطای ذهنی در امان نیست.

بسیاری از تحلیلگران فقط داده هایی را می بینند که نظر قبلی آنها را تایید می کند. این همان سوگیری تاییدی است.

اعتماد به نفس کاذب باعث می شود موفقیت ها به مهارت شخصی نسبت داده شود و شکست ها به عوامل بیرونی.

اثر لنگر باعث می شود ذهن به یک عدد یا تحلیل اولیه بچسبد و نتواند آن را رها کند.

این خطاها حتی در باتجربه ترین افراد بازار هم وجود دارد.

اقتصاد بیشتر روایت است تا پیش بینی

بخش زیادی از پیش بینی های اقتصادی در واقع روایت هستند. داستان هایی منسجم که گذشته را به حال وصل می کنند و از آن آینده می سازند. روایت ها جذاب هستند و راحت فهمیده می شوند. اما بازار به روایت وفادار نمی ماند. بارها دیده ایم روایتی که همه به آن باور داشتند، به سادگی شکست خورده است.

نقش رسانه و فضای مجازی

امروز پیش بینی اقتصادی فقط تحلیل نیست، محتواست. دیده شدن، کلیک گرفتن و وایرال شدن اهمیت دارد. پیش بینی های افراطی بیشتر دیده می شوند. کسی که بگوید نمی دانم یا چند سناریو محتمل است، کمتر توجه می گیرد. همین فضا تحلیلگران را به سمت قطعیت نمایی هل می دهد.

تفاوت کوتاه مدت و بلندمدت

در کوتاه مدت، تصادف و هیجان نقش پررنگی دارد. خبر، شایعه و احساسات می توانند قیمت ها را جابه جا کنند. در بلندمدت ساختارها مهم تر می شوند، اما حتی آنجا هم پیش بینی دقیق غیرممکن است. می توان جهت کلی را حدس زد، نه مسیر دقیق را.

پیچیدگی اقتصاد ایران

پیش بینی اقتصادی در ایران سخت تر از بسیاری از کشورهاست.

ریسک سیاسی بالا

تحریم

تغییر ناگهانی قوانین

نبود شفافیت داده

اقتصاد دستوری

همه این عوامل باعث می شود مدل های کلاسیک کارایی محدودی داشته باشند. کسی که این واقعیت را نادیده می گیرد، یا ساده انگار است یا دنبال فروش امید.

چرا مردم پیش بینی را دوست دارند

پیش بینی حس کنترل می دهد. انسان از بلاتکلیفی می ترسد. وقتی کسی آینده را با اطمینان توضیح می دهد، حتی اگر غلط باشد، آرامش موقت ایجاد می کند. همین نیاز روانی باعث شده بازار پیش بینی همیشه پرمخاطب باشد.

پیش بینی بد نیست، بد فهمیدن آن بد است

من مخالف پیش بینی نیستم. خودم هم سناریو می سازم. اما پیش بینی باید ابزار تصمیم گیری احتمالاتی باشد، نه نقشه قطعی آینده. پیش بینی درست فروتن است، چند مسیر را در نظر می گیرد و همیشه احتمال خطا را می پذیرد.

سرمایه گذاری موفق بدون پیش بینی دقیق

تجربه من در سبدگردانی نشان داده موفقیت بیشتر از پیش بینی دقیق، به مدیریت ریسک، تنوع، صبر و انضباط برمی گردد. شما لازم نیست آینده را دقیق بدانید. کافی است طوری تصمیم بگیرید که اگر اشتباه کردید، نابود نشوید.

چرا باید به پیش بینی های همیشه درست شک کرد

اگر کسی ادعا می کند همیشه درست پیش بینی کرده، یا انتخابی گزارش می دهد یا شانس آورده یا هنوز زمان کافی نگذشته. بازار مالی در بلندمدت همه را امتحان می کند. تواضع در برابر بازار نشانه بلوغ حرفه ای است.

جمع بندی نهایی

پیش بینی های اقتصادی اغلب اشتباه از آب در می آیند چون اقتصاد علم انسان است، نه عدد. چون داده ها عقب هستند، شوک ها ناگهانی اند و رفتار انسان قابل قالب بندی دقیق نیست. اگر این واقعیت را بپذیریم، تصمیم های مالی ما منطقی تر، کم ریسک تر و پایدارتر می شود.

خدمات تیم فرشاد مصفا

اگر به دنبال مدیریت حرفه ای دارایی خود هستید، می توانید از خدمات تخصصی سبدگردانی ما استفاده کنید:

• سبدگردانی بورس
• سبدگردانی طلا
• سبدگردانی ارز دیجیتال

همچنین در تیم ما یک استارتاپ حقوقی فعال است که خدمات مشاوره و وکالت را با نگاه اقتصادی برای کسب و کارها و افراد ارائه می دهد.

نویسنده: فرشاد مصفا

کارشناس ارشد مدیریت کارآفرینی از دانشگاه تهران

موسس تیم سبدگردانی و استارتاپ حقوقی در زمینه مشاوره و وکالت

با بیش از ده سال سابقه فعالیت در بازار بورس، طلا و ارز دیجیتال

اینستاگرام: https://www.instagram.com/farshadmosaffa/

یوتیوب: https://youtube.com/@farshadmosaffa

لینکدین: https://www.linkedin.com/in/farshad-mosaffa

توییتر (X): https://x.com/FarshadMosaffa