چرا ذهن ما در سرمایه گذاری اشتباه می کند؟

سال هایی که در سبدگردانی بورس، طلا و ارز دیجیتال فعال بودم و با سرمایه گذارهای مبتدی و حرفه ای کار کردم، یک نتیجه همیشه تکرار شده است. بیشتر اشتباهات مالی مردم از کمبود دانش تحلیلی نیست. مشکل از ذهن است. ذهن انسان برای تصمیم گیری در دنیای نوسانی و پرریسک ساخته نشده. ذهن ما برای بقا طراحی شده نه برای سرمایه گذاری. این تفاوت بزرگ ترین عامل اشتباهات رفتاری است.

در این مقاله می خواهم با تکیه بر تجربه شخصی از مدیریت سرمایه و مشاهده رفتار هزاران نفر توضیح دهم که چرا ذهن ما در سرمایه گذاری اشتباه می کند و چطور می توانیم این خطاها را کنترل کنیم. این یک بحث دانشگاهی نیست. قرار است واقعیت هایی را توضیح دهم که در میدان عمل دیده ام.

مشکل اصلی ذهن انسان با احتمال هاست

مغز ما دنیا را با قطعیت می فهمد. یا فکر می کند یک اتفاق رخ می دهد یا رخ نمی دهد. اما بازار با احتمال کار می کند. این تضاد باعث می شود افراد از نوسان ها نتیجه های قطعی بسازند. مثلا وقتی قیمت یک دارایی چند هفته رشد می کند، ذهن سریع نتیجه گیری می کند که روند ادامه پیدا می کند. یا اگر بازار چند روز افت کند، ذهن تصور می کند سقوط ادامه دارد.

اما بازار تابع احتمال است نه تابع داستانی که ذهن افراد می سازد. این شکاف بین واقعیت بازار و تصور ذهن، منشا بسیاری از تصمیم های اشتباه است.

ترس از ضرر قوی تر از میل به سود است

ذهن انسان ضرر را دو تا سه برابر شدیدتر از سود احساس می کند. به همین دلیل مردم حاضرند سودهای بزرگ را از دست بدهند تا از ضرر کوچک فرار کنند. این رفتار باعث می شود:

معاملات سود ده خیلی زود بسته شوند

معاملات ضررده مدت طولانی نگه داشته شوند

افراد در سقف خرید و در کف فروش داشته باشند

در سبدگردانی بارها دیده ام که افراد یک معامله با چند درصد سود را می بندند اما معامله با بیست یا سی درصد ضرر را ماه ها نگه می دارند. دلیل این رفتار منطقی نیست. مغز فقط نمی تواند پذیرش ضرر را تحمل کند.

ذهن به دنبال تایید است، نه حقیقت

وقتی فردی تصمیمی می گیرد، ذهن او دنبال شواهدی می گردد که همان تصمیم را تایید کند. این رفتار به نام سوگیری تایید شناخته می شود. در واقع فرد نه به دنبال واقعیت، بلکه دنبال حرف هایی است که باعث آرامش ذهن او شود.

مثال رایج این است که فردی یک ارز دیجیتال می خرد و از آن لحظه فقط دنبال تحلیل هایی می گردد که می گویند انتخاب او درست بوده. اگر تحلیلگر دیگری هشدار دهد، او را نادیده می گیرد یا تخریب می کند. این رفتار باعث می شود فرد در دنیایی ساختگی زندگی کند و واقعیت بازار را نبیند.

ذهن انسان از عدم قطعیت فرار می کند

سرمایه گذاری همیشه همراه با ابهام است. اما ذهن انسان تحمل ابهام ندارد. به همین دلیل تلاش می کند هر طور شده یک قطعیت مصنوعی بسازد. این قطعیت معمولا در قالب سوال هایی مثل این دیده می شود:

دقیقا چه روزی بازار رشد می کند

دقیقا چه قیمتی نقطه برگشت است

دقیقا چه زمانی ریزش تمام می شود

من بارها دیده ام افراد برای رسیدن به این قطعیت مصنوعی، به پیش بینی های قطعی و غیرواقعی تکیه می کنند. در حالی که بازار هیچ وقت قطعیت صد درصد نمی دهد.

هیجان جمعی ذهن را مختل می کند

در دوره های صعود شدید، افراد تحت تاثیر جمع وارد بازار می شوند. در دوره های سقوط، همان افراد با سرعت خارج می شوند. این رفتار جمعی ساختار تصمیم گیری منطقی را از بین می برد.

در همه سال هایی که با بازارها کار کرده ام یک الگو همیشه تکرار شده:

وقتی همه به بازار امیدوارند زمان ورود مناسب نیست

وقتی همه ناامیدند زمان ورود مناسب تر است

اما ذهن افراد به جای تحلیل، دنبال حس جمع حرکت می کند و همین عامل باعث ضررهای بزرگ می شود.

اطلاعات زیاد، تصمیم بهتری نمی سازد

بسیاری فکر می کنند هر چقدر تحلیل، خبر، ویدیو و سیگنال بیشتر ببینند، تصمیم بهتری می گیرند. اما ذهن انسان ظرفیت محدود دارد. وقتی اطلاعات زیاد می شود، ذهن دچار آشفتگی و فلج تصمیم گیری می شود.

در عمل دیده ام کسانی که کمتر خبر دنبال می کنند، معمولا سرمایه گذاران آرام تر و موفق تری هستند. سرمایه گذارانی که بیش از حد اطلاعات می گیرند، مدام شک می کنند و تصمیم های لحظه ای می گیرند.

چرا ذهن از اشتباه ها درس نمی گیرد؟

چون ذهن اشتباهات مالی را به صورت یک عامل بیرونی تفسیر می کند. مردم می گویند:

بازار خراب شد

دولت مقصر بود

فلان تحلیلگر اشتباه گفت

اما کمتر کسی می پرسد: من چه اشتباهی کردم؟ ذهنم چگونه من را فریب داد؟ برای اصلاح رفتار باید روند تصمیم ها ثبت شود و هر چند ماه بازبینی شود تا الگوی اشتباه شناسایی شود.

ذهن گذشته را ساده سازی می کند

بعد از هر رویداد، ذهن داستانی می سازد که همه چیز را منطقی جلوه می دهد. بعد از ریزش می گوید مشخص بود که بازار حباب است. بعد از رشد می گوید واضح بود که بازار صعودی می شود. اما این منطقی سازی فقط محصول حافظه است نه واقعیت لحظه تصمیم گیری.

همین سازوکار باعث می شود افراد فکر کنند بار بعد بهتر عمل می کنند، اما تا زمانی که ذهنیت اصلاح نشود، اشتباهات تکرار می شوند.

ذهن انسان برای سرمایه گذاری بلندمدت ساخته نشده

ذهن ما تصمیم های سریع و کوتاه مدت را درک می کند. به همین دلیل:

افراد نوسان های کوچک را بزرگ می کنند

صبر لازم را ندارند

به بازده کوتاه مدت وابسته می شوند

اگر رفتار مردم را در بازارهای مختلف ببینید، متوجه می شوید که سرمایه گذاری بلندمدت نیاز به آرامش و انضباط ذهنی دارد. اما ذهن ما به صورت طبیعی آشفته و واکنشی است.

چطور ذهن را برای سرمایه گذاری تربیت کنیم؟

بر اساس تجربه، موثرترین روش ها این ها هستند:

داشتن استراتژی مکتوب

هر معامله باید قبل از شروع دارای برنامه ورود، خروج، حد ضرر، حد سود و زمان ارزیابی باشد.

کاهش ورودی اطلاعات

یک یا دو منبع معتبر کافی است. ذهن باید از آشفتگی دور باشد.

مدیریت احساس

قبل از هر تصمیم باید پرسید: این تصمیم از تحلیل می آید یا از احساس؟

مدیریت ریسک مبتنی بر درصد

احساس نباید حجم معامله را تعیین کند.

بازبینی دوره ای

باید مشخص شود چه درصدی از تصمیم ها احساسی بوده اند.

چرا ذهن دشمن سرمایه است؟

چون وظیفه اصلی ذهن حفظ امنیت است نه رشد سرمایه. ذهن ما:

ریسک را بزرگ تر از واقعیت می بیند

ابهام را تهدید تفسیر می کند

نوسان را خطر می داند

داستان می سازد تا خود را آرام کند

اگر فرد یاد بگیرد ذهنش چگونه کار می کند و چطور خطا می سازد، کیفیت تصمیم گیری او چند برابر بهتر می شود.

جمع بندی

سرمایه گذاری فقط تحلیل نیست. سرمایه گذاری مهارت مدیریت ذهن است. اگر ذهن را مهار کنیم، بازده افزایش می یابد و اشتباهات کاهش پیدا می کند. اگر ذهن مهار نشود، بهترین تحلیل ها هم بی نتیجه می مانند.

هدف من از این مقاله این بود که بر اساس تجربه عملی و سال ها مدیریت سبد، توضیح دهم چرا ذهن ما در سرمایه گذاری اشتباه می کند و چطور می توان این اشتباهات را اصلاح کرد.

خدمات تیم فرشاد مصفا

اگر به دنبال مدیریت حرفه ای دارایی خود هستید، می توانید از خدمات تخصصی سبدگردانی ما استفاده کنید:

• سبدگردانی بورس
• سبدگردانی طلا
• سبدگردانی ارز دیجیتال

همچنین در تیم ما یک استارتاپ حقوقی فعال است که خدمات مشاوره و وکالت را با نگاه اقتصادی برای کسب و کارها و افراد ارائه می دهد.

نویسنده: فرشاد مصفا

کارشناس ارشد مدیریت کارآفرینی از دانشگاه تهران

موسس تیم سبدگردانی و استارتاپ حقوقی در زمینه مشاوره و وکالت

با بیش از ده سال سابقه فعالیت در بازار بورس، طلا و ارز دیجیتال

اینستاگرام: https://www.instagram.com/farshadmosaffa/

یوتیوب: https://youtube.com/@farshadmosaffa

لینکدین: https://www.linkedin.com/in/farshad-mosaffa

توییتر (X): https://x.com/FarshadMosaffa